افزایش سن با تغییرات بسیاری همراه است که فراموشیهای گهگاهی نیز از جمله آنها است و معمولا موجب نگرانی میشود. در حالی که بسیاری از این فراموشیها میتوانند کاملا طبیعی باشند و میان تغییرات شناختی ناشی از افزایش سن و زوال عقل تفاوت روشنی وجود دارد. مشکل زمانی جدی تلقی میشود که بر توانایی فرد در انجام دادن کارهای روزمره اثر بگذارد.
اختلال در انجام دادن کارهای روزمره ممکن است به شکل ناتوانی در استفاده از خودرو، گم کردن مسیر هنگام رانندگی در راهی آشنا یا ناتوانی در تنظیم اظهارنامه مالیاتی پس از چند دهه انجام دادن این کار، بروز کند. به بیان دیگر، اگر تغییرات شناختی پشت سر گذاشتن یک روز عادی را برای فرد دشوار کنند، باید آن را نشانهای هشداردهنده دانست.
زوال عقل اصطلاحی کلی است که به انواع مختلفی از اختلالات شناختی اطلاق میشود، از جمله بیماری آلزایمر که شایعترین نوع زوال عقل است، زوال عقل عروقی و پارکینسون. وجه مشترک بیماریهای موسوم به زوال عقل اختلال شناختی است، با این حال برخی علائم جسمانی نیز معمولا با زوال عقل ارتباط دارند که در ادامه به آنها میپردازیم.
دشواری در راه رفتن و حفظ تعادل
بسیاری از نمودهای جسمانی زوال عقل در مراحل بعدی بیماری ظاهر میشوند. با این حال، یک مشکل جسمانی است از همان مراحل اولیه بروز میکند و در طول بیماری وخیمتر میشود و آن توانایی فرد در راه رفتن و حفظ تعادل است.
حفظ تعادل و بیمشکل راه رفتن در واقع به توان پردازشی زیادی در مغز نیاز دارد، زیرا مغز باید اطلاعات ورودی متعددی را پردازش کند.
مغز باید حسهای دریافتی از پاها، آنچه چشمها در محیط اطراف میبینند و اطلاعات دیگر را پردازش کند و بهسرعت به این اطلاعات واکنش نشان دهد، بنابراین راه رفتن در واقع فعالیتی است که به توان شناختی زیادی نیاز دارد و دشواری در راه رفتن، اختلال در حفظ تعادل و زمین خوردنهای مکرر میتواند از نشانههای زوال عقل باشد.
البته باید توجه داشت که این مشکلات مختص زوال عقل نیستند و ممکن است بر اثر آرتروز یا حتی بیدقتی یا دستوپاچلفتی بودن فرد هم ایجاد شوند.
تغییر حالت بدن و کشیدن پاها روی زمین
زوال عقل اجسام لویی دومین نوع شایع زوال عقل است که چند نوع زوال عقل، از جمله موارد مرتبط با بیماری پارکینسون، را در برمیگیرد.
در این وضعیت ممکن است حالت بدن تغییر کند، هنگام راه رفتن پاها روی زمین کشیده شود یا سرعت راه رفتن فرد نسبت به گذشته کندتر شود.
البته این مشکلات هم میتوانند تنها ناشی از افزایش سن، بیدقتی یا آرتروز باشند اما اگر یک الگوی مشخص و تکرارشونده پیدا کردند باید به آنها توجه کرد.
تغییر در حس چشایی و بویایی
تغییر حس چشایی یا بویایی ممکن است دلایل متعددی داشته باشد، از جمله ابتلا به کووید ۱۹ یا سابقه مشکلات سینوسی. با این حال، اگر هیچ علت شناختهشدهای وجود نداشته باشد، تغییرات بیدلیل در این حواس ممکن است با زوال عقل ارتباط داشته باشد.
گاهی خود فرد متوجه این تغییر نمیشود، اما مثلا اگر یکی از نزدیکانش میگوید: چیزی روی اجاق داشت میسوخت و تو اصلا بوی آن را حس نکردی، این علامت باید فرد را به مراجعه به پزشک ترغیب کند. اگرچه چنین تغییری نشانه همه انواع زوال عقل نیست، میتواند با زوال عقل اجسام لویی ارتباط داشته باشد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
مشکل در بلع
افراد مبتلا به زوال عقل ممکن است در بلع غذا و نوشیدنی نیز دچار مشکل شوند و هنگام خوردن یا نوشیدن، غذا یا مایعات را بهطور اتفاقی، بهجای مری، وارد نای و سپس ریهها شوند.
این در حالی است بزاق به ما در بلع غذا و نوشیدنی کمک میکند. از طرفی دهان ما پر از باکتری است که برخی از این باکتریها مفیدند و برخی مضر، مثل همانهایی که موجب پوسیدگی دندان و بیماری لثه میشوند. اگر باکتریهای مضر همراه غذا وارد ریه شوند، ممکن است زمینه ابتلا به عفونت را فراهم کنند. به این وضعیت ذاتالریه ناشی از ورود مواد به ریه گفته میشود. به همین دلیل، ذاتالریه در مراحل پیشرفته زوال عقل نسبتا شایع است.
مشکلات مربوط به کنترل مثانه
بیاختیاری ادرار هم میتواند یکی از علائم زوال عقل باشد، زیرا کنترل مثانه به عملکرد شمار زیادی از عصبها وابسته است که با پیشرفت زوال عقل، این عصبها تحلیل میروند.
حتی برخی افراد ممکن است در سنین بالاتر دچار یبوست نیز بشوند. این مشکل نیز میتواند از نشانههای پارکینسون و بیماریهای مرتبط با آن باشد که اغلب چندین سال پیش از سایر علائم ظاهر میشود.
تغییر در الگوی خواب
توجه به تغییرات خواب نیز اهمیت دارد. شاید فردی که الگوی خوابش تغییر کرده است، خود متوجه این موضوع نشود، اما اگر با کسی زندگی میکنید و میبینید که شبها در خواب زیاد حرکت میکند، مشت میزند، فریاد میکشد یا حرف میزند، مهم است که این موضوع را به پزشک او اطلاع دهید، زیرا این وضعیت ممکن است ناشی از اختلال رفتار خواب رِم (REM) باشد که اغلب چندین سال پیش از ابتلای فرد به پارکینسون یا زوال عقل اجسام لویی ظاهر میشود. تشخیص زودهنگام میتواند به آمادگی برای آینده کمک کند
پذیرفتن وجود مشکلات یا تغییرات جسمانی، بهویژه هنگامی که پای تواناییهای شناختی در میان است، مسلما دشوار است؛ اما نباید این تغییرات را نادیده گرفت. در حال حاضر پژوهشهای گوناگونی برای یافتن درمانها و گزینههای دارویی مناسب برای بیماران در جریان است. اکنون پزشکان میتوانند نشانگرهای زیستی موجود در خون یا مایع مغزینخاعی را بررسی کنند تا نوع زوال عقل فرد را مشخص و بر اساس آن درباره درمان تصمیمگیری کنند، اما در هر صورت، بهتر است درمان یا مداخلات پزشکی در مراحل اولیه بیماری آغاز شود.
این درمانها بیماری را کاملا معالجه نمیکنند، اما میتوانند به کنترل آن کمک کنند. افزون بر این، تشخیص زودهنگام به افراد و خانوادههایشان امکان میدهد بهتر برای آینده آماده شوند و خود بیمار هم میتواند درباره مسائلی مانند نحوه مراقبت، محل زندگی یا امور مالی شخصا تصمیم بگیرد.
به همین دلیل، باید به هرگونه نشانه زوال عقل، چه در خود و چه در یکی از نزدیکان، توجه کرد و در صورت مشاهده تغییرات نگرانکننده با پزشک تماس گرفت. هرچقدر هم که این موضوع ترسناک باشد، تشخیص بیماری، آگاهی زودهنگام به فرد قدرت میدهد.
